Bu bölüm kimin için
Kripto hakkında hiçbir şey bilmeyen, ama ne olduğunu merak eden herkes için.
Yatırımcı olmanız gerekmiyor. Terimleri ezberletmiyoruz; her sayfa bir soruya
cevap veriyor ve bir sonrakine hazırlıyor.
Nasıl ilerleyin
Sırayla okuyun. Her sayfa bir öncekini varsayıyor; atlarsanız sonraki sayfada
tanımadığınız bir kelimeyle karşılaşırsınız.
Her sayfanın sonunda yaygın yanlış anlama bölümü var. Bir konuyu
öğrenmenin en hızlı yolu, insanların onu nerede yanlış anladığını görmektir; o yüzden
o bölümü atlamayın.
Bölüm 1 · Temeller
Bu şey ne, nasıl çalışıyor, kim işletiyor.
01
Blokzincir, aynı kaydı binlerce bilgisayarda tutan ortak bir defterdir. Bankanın defterinden farkı, kimin sildiğini gizleyememesidir.
02
Merkeziyetsizlik, kararın ve kaydın tek bir elde toplanmamasıdır. Her yerde iyi değildir; nerede işe yaradığı nerede yük olduğu bellidir.
03
Coin kendi ağının yakıtıdır, token bir ağın üzerine yazılır. İkisi de kripto paradır; işlevleri ve dayandıkları güvence farklıdır.
04
Cüzdan para tutmaz, anahtar tutar. Varlık zincirdedir; anahtar onu hareket ettirme yetkisidir. Kaybolursa geri getirecek bir merci yoktur.
05
Bir işlem imzalanır, sıraya girer, bloğa alınır ve onaylanır. Ücret bu sıradaki yeri satın alır; talep artınca fiyat da artar.
06
Doğrulayıcı, işlemleri denetleyip bloğa yazan katılımcıdır. Dürüstlük ahlaka değil, hile edenin maliyetinin kazancından yüksek olmasına dayanır.
Bölüm 2 · Ağlar ve katmanlar
Nerede çalışıyor, nasıl ölçekleniyor.
07
Layer 1 kayıtları tutan temel ağdır, Layer 2 üstüne kurulan hızlı ve ucuz katmandır. Güvenliği L1'den ödünç alır, hepsi aynı ölçüde değil.
08
Akıllı sözleşme, zincir üstünde duran ve koşulu sağlanınca kendiliğinden işleyen koddur. Ne akıllıdır ne de hukuki anlamda sözleşme.
09
Gas, bir işlemin ağa yaptırdığı iş miktarının birimidir. Ödenen ücret gas miktarı ile birim fiyatın çarpımıdır; fiyat talebe göre değişir.
10
Blob, Layer 2 verisi için açılan ayrı ve ucuz bir alandır. Kısa süre saklanır, sonra silinir; amacı veriyi kalıcı tutmak değil erişilebilir kılmaktır.
Bölüm 3 · Ekonomi
Değer nereden geliyor, arz nasıl belirleniyor.
11
İhraç ağın ürettiği yeni birim, yakım ise dolaşımdan kalıcı olarak çıkarılan birimdir. Arzın yönünü ikisinin farkı belirler.
12
Stake, ağı doğrulama hakkı karşılığında varlığı teminat olarak kilitlemektir. Getiri risksiz değildir; kilit, ceza ve aracı riski taşır.
Sırada ne var
Bölüm 1 temelleri kuruyor. Sonraki bölümler sırasıyla ağların nasıl katmanlandığını,
token ekonomisinin nasıl kurulduğunu, bu teknolojinin nerede kullanıldığını ve
en önemlisi nasıl para kaybedildiğini anlatacak.
Bölüm 4 doğrudan ekosistem sayfalarımıza bağlanıyor:
RWA, DePIN, DeFi ve yapay zekâ altyapısı. Temelleri öğrendikten sonra proje
incelemelerini okumak kolaylaşıyor.
