Layer 1 ve Layer 2

Bir noterin kayıt defterini düşünün. Her küçük anlaşmayı tek tek notere götürmek hem pahalı hem yavaştır; noterin günde işleyebileceği belge sayısı da sınırlıdır. Bunun yerine bir grup insan kendi aralarında gün boyu hesaplaşır, akşam yalnızca net sonucu notere tescil ettirir. Gün içindeki yüzlerce hareket tek bir kayda iner. Notere olan güven aynen sürer, çünkü nihai kayıt hâlâ onun defterindedir; ama defterin yükü ve maliyeti düşer. Layer 2’nin yaptığı budur: işlemleri kendi içinde toplar, kanıtını temel ağa yazar.

• L1 kayıtları ve güvenliği üretir. Bitcoin ve Ethereum birer Layer 1’dir. Blok üretimi, uzlaşma ve nihai kayıt burada olur. Bkz. Doğrulayıcı ve uzlaşma.
• L2 işlemleri dışarıda toplar. Kullanıcı işlemi L2’ye gönderir. L2 yüzlerce işlemi bir araya getirir, kendi içinde işler ve L1’e tek bir özet yazar. Kullanıcı başına düşen L1 maliyeti bu sayede küçülür.
• Kanıt L1’e yazılır. İki yaygın yöntem vardır. Optimistik toplama, sonucu doğru varsayar ve itiraz için bir süre tanır. Sıfır bilgi kanıtı ise sonucun doğruluğunu matematiksel olarak kanıtlar ve bu kanıtı L1’e gönderir.
• Veri erişilebilir olmalıdır. L2’nin sonucu denetlenebilsin diye altındaki veri bir yerde bulunabilir durumda olmalıdır. Ethereum bunun için ayrı ve ucuz bir alan açtı. Bkz. Blob ve veri katmanı.
• Çıkış hakkı kritiktir. İyi tasarlanmış bir L2’de kullanıcı, L2 operatörü işbirliği yapmasa bile varlığını L1 üzerinden geri çekebilmelidir. Bu hak yoksa güvence de yoktur.

Layer 2 tartışması aslında bir maliyet tartışması değil, güvenin nereye yerleştiği tartışmasıdır. Bir L2, güvenliğini L1’den ödünç aldığını söyler; sorulması gereken soru, bunu ne ölçüde yaptığıdır.

Uçlar şöyle. Kanıtını L1’e yazan ve kullanıcıya koşulsuz çıkış hakkı veren bir L2, gerçekten L1’in güvenliğine yaslanır. Buna karşılık işlemleri tek bir sunucuda sıralayan, verisini dışarıda tutan ve çıkışı kendi iznine bağlayan bir ağ, teknik olarak “L2” adını taşısa da fiilen o şirkete güvenmeyi gerektirir.

GDV’nin baktığı yerden fark önemlidir: bir projenin “Ethereum güvenliğini kullanıyor” demesi tek başına bilgi değildir. Hangi kanıt yöntemi, verinin nerede durduğu, sıralayıcının tek elde olup olmadığı ve çıkışın nasıl garanti edildiği sorulmadan bu cümle doğrulanamaz.