Yakım ve ihraç

Bir havuz düşünün. Üstteki musluk sürekli su akıtır: bu ihraçtır, ağ çalıştığı sürece durmaz. Alttaki tahliye deliği ise akan suyun bir kısmını dışarı atar: bu yakımdır. Havuzun seviyesi, yani dolaşımdaki toplam arz, iki akışın farkına bağlıdır. Musluk tahliyeden hızlı akıyorsa seviye yükselir; tahliye daha hızlıysa düşer. Önemli olan iki rakamdan biri değil, aralarındaki farktır. “Tahliye çalışıyor” demek seviyenin düştüğü anlamına gelmez; ne kadar çalıştığını musluğa göre ölçmek gerekir.

• İhraç bir ödemedir. Ağı güvence altına alanlar bu işi karşılıksız yapmaz. Bitcoin’de madencilere blok ödülü, Ethereum’da doğrulayıcılara stake ödülü verilir. Bkz. Doğrulayıcı ve uzlaşma.
• İhraç miktarı kurala bağlıdır. Bitcoin’de dört yılda bir yarıya inen sabit bir takvim vardır. Ethereum’da ihraç, stake edilen toplam miktara göre değişir; daha çok stake, daha çok ihraç demektir. Bkz. Stake etmek.
• Yakım ücretten gelir. Ethereum’da her işlemin taban ücreti kimseye ödenmez, yok edilir. Bkz. Gas nedir.
• Yakım talebe bağlıdır. Ağ yoğunsa taban ücret ve dolayısıyla yakım artar; sakinse azalır. İhracın aksine kimse tarafından belirlenmez.
• Arzın yönü farktır. Yakım ihraçtan büyükse arz küçülür, küçükse büyür. Bu oran sabit değildir ve dönem dönem yön değiştirebilir.

Bu iki kavram, “şu varlık deflasyonist” türü cümlelerin arkasındaki mekanizmadır ve o cümlelerin çoğu ölçülmeden kurulur.

Doğru soru “yakım var mı” değil, “yakım ihracın ne kadarı” sorusudur. Bir ağda yakım mekanizması bulunabilir ve buna rağmen arz hızla büyüyor olabilir; yakım ihracın küçük bir yüzdesindeyse mekanizmanın varlığı sonucu değiştirmez.

İkinci nokta zamanlamadır. İhraç genellikle kurala bağlı ve öngörülebilirdir; yakım ise talebe bağlıdır ve oynaktır. Bu yüzden bir dönemde geçerli olan sonuç, sonraki dönemde geçerli olmayabilir. Arz yönü hakkında konuşurken hangi tarih aralığının ölçüldüğü, sonucun kendisi kadar önemlidir.