Küresel medya, Donald Trump’ın Grönland’ı satın alma fikrini ilk ortaya attığında bunu bir “emlak kralının şımarıklığı” veya bir sosyal medya şakası olarak manşetlere taşıdı. Ancak gülüşmeler dindiğinde, emtia terminallerindeki verileri inceleyenler ve askeri raporların detaylarına inenler buz gibi bir gerçekle yüzleşti: Bu bir şaka değildi. Bu, 21. yüzyılın en büyük jeopolitik hamle girişimiydi.

Bugün Grönland, sadece eriyen buzullarıyla değil; Washington, Pekin ve Moskova arasındaki güç savaşının “Sıfır Noktası” olarak masada duruyor. (Kaynak: Bloomberg, Reuters, The Economist)

Jeostratejik Kırılma: Çin’in “Kutup İpek Yolu” ve Batı’nın Kabusu

Dünya haritasına baktığımızda Grönland’ı hep en üstte, ıssız bir parça olarak görürüz. Ancak bu bakış açısı artık değişmek zorunda. İklim değişikliği ve buzulların erimesi, yüzyıllardır kapalı olan “Kuzey Denizi Rotası”nı ticarete açıyor. Bu rota, Asya ile Avrupa/Amerika arasındaki mesafeyi geleneksel Süveyş Kanalı hattına kıyasla %40 oranında kısaltma potansiyeline sahip. Lojistik dünyasında bu, trilyon dolarlık yakıt ve zaman tasarrufu demektir.

Tam bu noktada Çin faktörü devreye giriyor. Kendisini coğrafi olarak alakası olmamasına rağmen “Yakın-Arktik Devleti” ilan eden Pekin yönetimi, resmi doktrinine “Kutup İpek Yolu” kavramını ekledi. Çin’in devlet destekli şirketlerinin Grönland’da üç büyük havaalanı inşası için teklif vermesi ve maden ruhsatları toplamaya çalışması, Washington’da alarm zillerini çaldırdı. (Kaynak: Deutsche Welle, The Economist)

ABD’nin adaya ilgisi, sadece toprak genişletmek değil, Çin’in veya Rusya’nın Kuzey Amerika kıtasına “arka kapıdan” girmesini engelleme stratejisidir. Eğer Çin ya da Rusya, Grönland limanlarını ve havaalanlarını finanse edip kontrol ederse ki bu doğrudan kontrol edeceği anlamına da gelmez, dolaylı yoldan da bu senrayo gerçekleşirse; ABD, tarihinde ilk kez kuzey sınırında rakip bir süper gücün lojistik üssüyle komşu olacaktır. Pentagon için bu, kabul edilemez bir “Kuşatılma” senaryosudur.

Ekonomik Savaşın Kalbi: Teknoloji Savaşını Bitirecek Madenler

Modern dünyada petrol neyse, “Nadir Toprak Elementleri” (Rare Earth Elements – REE) odur. Kullandığımız akıllı telefonlardan elektrikli araç bataryalarına, rüzgar türbinlerinden F-35 savaş uçaklarının güdüm sistemlerine kadar her şey bu elementlere muhtaç. Mevcut tabloda Çin, bu pazarın %80-90’ını tek başına kontrol ediyor. Bu durum, Pekin’e Batı endüstrisi üzerinde devasa bir şantaj gücü veriyor.

Oyunun kurallarını değiştirebilecek tek yer ise Grönland. Adanın güneyindeki Kvanefjeld ve Tanbreez sahaları, Çin dışındaki dünyanın en büyük işlenmemiş nadir toprak elementi rezervlerini barındırıyor. Küresel ısınma buzulları erittikçe, bu hazineye erişim kolaylaşıyor ve madencilik maliyetleri düşüyor. (Kaynak: Bloomberg, Koyfin, CNBC, Financial Times)

Grönland meselesi aslında bir “Tedarik Zinciri Güvenliği” meselesidir. Zira ABD ve AB, Çin’in nadir element musluğunu kapatması durumunda endüstrilerinin çökmesini istemiyor. Grönland’ın satın alınması veya tam himaye altına girmesi, Batı dünyasının teknolojik geleceğini Çin tekelinden kurtaracak tek “B Planı”dır. Grönland’ı kontrol eden, Silikon Vadisi’nin de hammaddesini kontrol eder.

Askeri Zorunluluk: “Batmayan Uçak Gemisi” ve Nükleer Kalkan

Haritaya tekrar bakalım: Moskova’dan Washington’a fırlatılacak bir nükleer füzenin izleyeceği en kısa yol nereden geçer? Cevap: Kuzey Kutbu ve Grönland üzerinden. Adada bulunan Amerikan Thule Hava Üssü, ABD’nin en kuzeydeki kalesi konumunda.

Soğuk Savaş kalıntısı sanılan bu üs, aslında bugün her zamankinden daha kritik. Rusya, Kuzey Filosunu yeniliyor, Arktik bölgesine yeni askeri üsler kuruyor ve hipersonik füzeler geliştiriyor. Thule Üssü’ndeki devasa radarlar, ABD’ye yönelik bir saldırıyı ilk tespit edecek olan “gözler”dir. Ayrıca ABD Uzay Kuvvetleri (Space Force) için uydu takibi ve iletişim açısından vazgeçilmez bir noktadır. (Kaynak: Associated Press, BBC, New York Times)

ABD’nin Grönland ısrarı, Danimarka ile yapılan mevcut savunma anlaşmalarının (1951 Anlaşması) artık yetersiz kaldığını düşündürtüyor. Rusya’nın Arktik’i askerileştirdiği bir dönemde ABD, Grönland’ı sadece bir “üs ev sahibi” olarak değil, kendi egemenlik sahası yani “batmayan bir uçak gemisi” olarak görmek istiyor. Adayı tamamen kontrol etmek, Kuzey Atlantik’teki Rus denizaltılarına karşı kurulan “GIUK Boşluğu” savunma hattını tahkim etmenin tek yoludur.

“Satın Alma” Senaryosu: Ütopya mı, Yoksa Geleceğin Gerçeği mi?

Peki, bir ülke, başka bir ülkenin toprağını 21. yüzyılda gerçekten satın alabilir mi? Tarihsel olarak bu mümkün; ABD, Alaska’yı Rusya’dan, Louisiana’yı Fransa’dan, Virgin Adaları’nı ise yine Danimarka’dan satın aldı. 1946’da Harry Truman Başkanlığında, Grönland için Danimarka’ya 100 milyon altın doları teklif edilmişti. Bugün konuşulan rakamlar ise milyar dolarlar seviyesinde.

Danimarka şu an “Satılık değiliz” diyerek kapıyı kapatsa da, ekonomik gerçekler ortada. Grönland, bütçesinin yarısından fazlasını Danimarka’dan gelen yıllık yaklaşık 700 milyon dolarlık “Blok Destek” ile karşılıyor. (Kaynak: New York Post, Forbes, Euronews)

Eğer ki Amerika’nın satın alma senaryosunu gerçekleştirdiği taktirde -ki bu nakit paradan ziyade, Porto Riko benzeri bir statüyle devasa altyapı yatırımları taahhüdü olabilir- sonuçları sarsıcı olur. Küresel Piyasalar anlamında, Grönland madenlerinin ABD kontrolüne geçmesi, emtia piyasalarında Çin’in dominasyonunu kırarak teknoloji hisselerinde yeni bir ralli başlatabilir. Ama Amerika için en önemli hussus Batı Yarım kürenin tartışmasız tek hakimi olacağı.

Kaynakça

Associated Press. Blinken confirms US no longer interested in buying Greenland. Associated Press. https://apnews.com

BBC News. Trump Greenland: Why does the US want to buy the island? BBC. https://www.bbc.com/news/world-us-canada-49386337

Bloomberg. Greenland’s Rare Earths Election Is a Warning for the West. Bloomberg. https://www.bloomberg.com

CNBC. Here is the strategic reason why the U.S. might want to buy Greenland. CNBC. https://www.cnbc.com

Deutsche Welle. Greenland: The next battleground for global powers? DW. https://www.dw.com

The Economist. Greenland is not for sale, but it is for hire. The Economist. https://www.economist.com

Euronews. Greenland’s mineral wealth: A solution to the West’s reliance on China? Euronews. https://www.euronews.com

Forbes. Here’s How Much It Would Cost The U.S. To Buy Greenland. Forbes. https://www.forbes.com

Koyfin. Rare Earth Elements (REE) Market Data & Commodity Price Charts. [Data set]. Koyfin Terminal. https://www.koyfin.com

NBC News. Why Greenland matters: It’s about more than just ice. NBC News. https://www.nbcnews.com

New York Post. Trump creates a stir with talk of buying Greenland. New York Post. https://nypost.com

The New York Times. Trump’s Interest in Buying Greenland Seemed Like a Joke. Then It Got Ugly. The New York Times. https://www.nytimes.com

Reuters. Focus: U.S. looks to Greenland to counter China in Arctic. Reuters. https://www.reuters.com