Küresel güç dengeleri, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana görülen en keskin virajlardan birini alıyor. ABD’nin “Dünya Polisi” rolünden sıyrılarak “Kıta Güvenliği” (Fortress America) doktrinine geçişi, Tayvan Boğazı’ndaki statükoyu temelden sarsmaktadır. Bu makalede, Washington’un Tayvan’ı askeri olarak savunmak yerine, adanın stratejik varlıklarını (yarı iletken teknolojisi ve iş gücü) ABD anakarasına transfer edip, ardından adayı Çin’in nüfuz alanına “kademeli olarak bırakma” senaryosunu analiz edeceğim. Bu “Büyük Göç” senaryosunda, Intel Corporation sadece bir teknoloji şirketi olmaktan çıkıp, Batı medeniyetinin dijital altyapısını ayakta tutan “ulusal bir kaleye” dönüşmektedir.
BÜYÜK PAZARLIK VE TAYVAN’IN “İÇİNİN BOŞALTILMASI”
Silikon Kalkanı’nın Sonu
Yıllardır jeopolitik literatürde “Silikon Kalkanı” (Silicon Shield) teorisi hakimdir. Bu teoriye göre; Tayvan’ın dünya çip üretimindeki %90’a varan (ileri seviye çiplerde) hakimiyeti, ABD’nin adayı Çin’e karşı korumasını zorunlu kılıyordu. Ancak Washington’daki rüzgarlar tersine döndü. ABD Savunma Bakanlığı ve Ticaret Bakanlığı, tek bir adaya olan bu bağımlılığı artık bir “sigorta” değil, kabul edilemez bir “ulusal güvenlik tehdidi” olarak görüyor.
Kademeli Bırakma Stratejisi (Managed Decline)
Berk Dinçtürk’ün makro vizyonuyla örtüşen senaryoya göre ABD, Çin ile doğrudan bir nükleer savaşı göze almak yerine, Tayvan’ı masada bir “takas unsuru” olarak kullanmayı hedefliyor. Ancak bu takasın gerçekleşmesi için ön şart belli: Tayvan’ın stratejik öneminin sıfırlanması.
Bu süreç şu adımlarla işlemektedir:
- Teknoloji Transferi: TSMC’nin en gelişmiş fabrikalarının ve mühendislik kadrolarının Arizona (ABD) ve Almanya gibi güvenli bölgelere taşınması için baskı (CHIPS Act).
- Yedekleme: Kritik askeri ve ticari çip tasarımlarının üretim süreçlerinin Intel’in “Foundry” (Dökümhane) hizmetlerine uyarlanması.
- Sessiz Çekilme: ABD’nin Pasifik’teki savunma hattını Tayvan’dan Guam ve Hawaii hattına çekmesi.
Tayvan’ın içi boşaltıldığında, Çin adayı devraldığında elinde sadece binalar ve eski teknoloji kalacaktır. ABD ise “fikri mülkiyeti” ve “üretim yeteneğini” çoktan kıtasına taşımış olacaktır.
INTEL – “TOO BIG TO FAIL” (BATMAK İÇİN ÇOK BÜYÜK)
Bu yeni konjonktürde Intel, serbest piyasa koşullarında rekabet eden bir şirket statüsünden çıkıp, Lockheed Martin veya Northrop Grumman gibi bir Savunma ve Strateji Yüklenicisi’ne dönüşmektedir.
Neden Nvidia veya AMD Değil?
Piyasa değeri trilyon dolarları aşan Nvidia veya AMD, bu senaryonun “kırılgan” aktörleridir. Çünkü onlar “Fabless” (Fabrikasız) şirketlerdir. Tasarımları mükemmel olsa da, üretim için TSMC’ye muhtaçtırlar. Eğer Tayvan Çin’e geçerse, Nvidia’nın üretim bandı durur. Ancak Intel, hem tasarlayan hem üreten (IDM – Integrated Device Manufacturer) tek Batılı devdir. ABD hükümeti için Intel, bir tercih değil, bir mecburiyettir.
Intel Foundry Services (IFS) ve Yeni Tekel
Tayvan’ın Çin kontrolüne girmesiyle birlikte Batı dünyasında şu senaryo yaşanacaktır:
- ABD Hükümeti, Apple, Qualcomm, Nvidia ve AMD’ye şu direktifi verecektir: “Ulusal güvenlik gereği, çiplerinizin %X kadarını ABD topraklarında, yani Intel fabrikalarında ürettirmek zorundasınız.”
- Bu durum, Intel’e zorunlu bir pazar payı ve fiyatlama gücü verecektir. Müşteriler, TSMC’nin verimliliğini veya fiyat avantajını arama lüksüne sahip olmayacak; “güvenli liman” primi ödemek zorunda kalacaklardır.
EKONOMİK VE PİYASA ETKİLERİ
“Verimlilik”ten “Güvenlik”e Geçiş
Son 30 yılın teknoloji rallisi, küreselleşme ve ucuz Asya üretimi (deflasyonist etki) üzerine kuruluydu. Yeni dönem ise enflasyonist olacaktır. ABD’de çip üretmek, Tayvan’a göre %30-40 daha maliyetlidir. Teknoloji donanım fiyatları artacak, şirketlerin brüt kâr marjları baskılanacaktır. Ancak Intel, devlet sübvansiyonları (hibeler, vergi indirimleri) sayesinde bu maliyet artışından korunacak, hatta rakiplerine göre avantaj sağlayacaktır.
Intel Hissesi İçin Uzun Vadeli Görünüm
Yatırımcılar Intel’e bakarken artık geleneksel F/K (Fiyat/Kazanç) oranlarına değil, “Stratejik Değer” rasyosuna bakmalıdır.
- Kısa Vade (1-3 Yıl): Intel için sancılı geçmeye devam edebilir. Devasa fabrika inşaatları (Capex) nakit akışını bozabilir. TSMC ile teknolojik farkı kapatma çabası kârlılığı düşürebilir.
- Orta ve Uzun Vade (3-10 Yıl): “SİLİKON PERDESİ” indiğinde, Intel Batı yarımküresinin tek çip tedarikçisi olarak tekel konumuna gelecektir. Bu noktada hisse, bir “büyüme hissesi” (growth stock) gibi değil, düzenli nakit akışı sağlayan ve devlet garantili bir “kamu hizmeti” (utility) şirketi gibi fiyatlanacaktır.
Intel İçin RİSKLER VE KARŞI TEZLER
Bu senaryonun gerçekleşmesi önünde duran engeller de göz ardı edilmemelidir.
Uygulama Riski (Execution Risk)
Intel, geçmişte 10nm ve 7nm süreçlerinde büyük mühendislik hataları yaptı. Eğer CEO Pat Gelsinger’in “5 Yılda 4 Düğüm” (5N4Y) stratejisi başarısız olursa ve Intel, TSMC’nin teknolojisini yakalayamazsa; ABD’nin tüm stratejisi çöker. ABD, kalitesiz ve yavaş çiplere mahkum kalabilir.
Çin’in Ham Madde Kozu
Çip üretimi sadece fabrikadan ibaret değildir; galyum, germanyum ve nadir toprak elementlerine ihtiyaç duyar. Çin, bu elementlerin küresel tedariğini kontrol etmektedir. ABD’nin Tayvan hamlesine karşılık Çin, Intel’in fabrikalarını “aç bırakarak” ham madde ihracatını durdurabilir. Bu, “Soğuk Savaş 2.0″ın en sıcak cephesi olacaktır.
INTEL – YENİ DÜNYANIN “STANDARD OIL”İ
Tarih tekerrür etmez ama kafiye yapar. 20. yüzyılda petrol, jeopolitiğin merkezindeydi ve “Yedi Kızkardeş” (büyük petrol şirketleri) dünyanın en güçlü yapılarıydı. 21. yüzyılda veri “yeni petrol”, çipler ise “yeni varillerdir”. ABD’nin Tayvan’ı Çin’e bıraktığı, küresel ticaretin bloklara ayrıldığı bu distopik ama gerçekçi makro öngörüde; Intel, Batı dünyasının “Enerji Santrali” konumundadır.
Yatırımcılar için ana fikir şudur: Intel’in şu anki finansal tablolarındaki zayıflık, yaklaşmakta olan jeopolitik fırtınanın gürültüsü arasında önemsiz bir detaydır. Eğer ABD süper güç olarak kalacaksa, Intel de yaşamak zorundadır. Devletin bekası ile şirketin bekasının bu denli iç içe geçtiği çok az tarihsel örnek vardır. Tayvan Boğazı’nda sular ısınırken, Intel’in fabrikalarındaki fırınlar, sadece silikonu değil, Amerikan hegemonyasının geleceğini de pişirmektedir. Bu nedenle Intel, bir hisse senedi tercihinden öte, “Batı Bloku”nun geleceğine yapılan bir opsiyon (call option) yatırımıdır.
Kaynakça
Addison, C. (2001). Silicon Shield: Taiwan’s Protection Against Chinese Attack. Irvington Publishers.
Dinçtürk, B. [Berk Dinçtürk]. (2024, 15 Aralık). ABD, Çin ve Rusya Anlaştı Mı? Küresel Paylaşım Savaşları ve Yeni Düzen [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/
Gelsinger, P. (2023). CEO Letter to Investors: IDM 2.0 and the Future of Intel Foundry Services. Intel Corporation Investor Relations. https://www.intc.com/
Miller, C. (2022). Chip War: The Fight for the World’s Most Critical Technology. Scribner.
The White House. (2022, 9 Ağustos). FACT SHEET: CHIPS and Science Act Will Lower Costs, Create Jobs, Strengthen Supply Chains, and Counter China. Whitehouse.gov.
U.S. Department of Defense. (2023). Industrial Capabilities Report to Congress: Assessing the Health of the U.S. Defense Industrial Base. Office of the Under Secretary of Defense for Acquisition and Sustainment.
Zeihan, P. (2022). The End of the World Is Just the Beginning: Mapping the Collapse of Globalization. Harper Business.